Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 14091:2025 (ISO 14091:2021) về Thích ứng biến đổi khí hậu - Hướng dẫn về tính dễ bị tổn thương, tác động và đánh giá rủi ro

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 14091:2025 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 14091:2021) về Thích ứng biến đổi khí hậu - Hướng dẫn về tính dễ bị tổn thương, tác động và đánh giá rủi ro là văn bản kỹ thuật quan trọng hướng dẫn các tổ chức phương pháp luận chuẩn hóa để đánh giá rủi ro liên quan đến tác động của biến đổi khí hậu. Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn TCVN ISO 14091:2025 được thiết kế để áp dụng cho mọi loại hình tổ chức, không phân biệt quy mô, tính chất hoạt động hay vị trí địa lý, bao gồm các doanh nghiệp tư nhân, cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức phi chính phủ và các cộng đồng dân cư. Tiêu chuẩn này cung cấp các hướng dẫn cụ thể giúp các tổ chức hiểu rõ hơn về tính dễ bị tổn thương của mình trước thiên tai và biến đổi khí hậu, từ đó xây dựng các biện pháp thích ứng hiệu quả và bền vững. Nội dung cốt lõi của TCVN ISO 14091:2025 (Từ Điều 1 đến Điều 4) 1. Phạm vi áp dụng (Điều 1) Tiêu chuẩn đưa ra các hướng dẫn mang tính hệ thống để thiết kế, thực hiện và báo cáo kết quả đánh giá rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra. Hỗ trợ các tổ chức xác định các rủi ro hiện tại và tương lai, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư và lập kế hoạch thích ứng một cách khoa học. Tiêu chuẩn này không đưa ra các yêu cầu bắt buộc mang tính pháp lý mà đóng vai trò là bộ công cụ hướng dẫn kỹ thuật tự nguyện để nâng cao năng lực tự chống chịu của tổ chức. 2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2) Tiêu chuẩn này liên kết chặt chẽ và viện dẫn trực tiếp đến TCVN ISO 14090 (Thích ứng với biến đổi khí hậu - Nguyên tắc, yêu cầu và hướng dẫn). Việc áp dụng TCVN ISO 14091 cần được đặt trong bối cảnh khung quản lý thích ứng chung đã được thiết lập tại ISO 14090. 3. Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng (Điều 3) Để đảm bảo tính thống nhất trong việc đánh giá, tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm cốt lõi bao gồm: Mối nguy hại (Hazard): Các hiện tượng vật lý, hoạt động của con người hoặc xu hướng có khả năng gây ra tổn thất về tính mạng, thương tích, hoặc các tác động tiêu cực đến tài sản, môi trường và sinh kế. Sự tiếp xúc (Exposure): Sự hiện diện của con người, sinh kế, loài sinh vật, dịch vụ hệ sinh thái, cơ sở hạ tầng hoặc các giá trị văn hóa, kinh tế tại những nơi có khả năng bị ảnh hưởng bất lợi. Tính dễ bị tổn thương (Vulnerability): Xu hướng hoặc khả năng dễ bị ảnh hưởng bất lợi bởi biến đổi khí hậu, bao gồm tính nhạy cảm và khả năng ứng phó, thích ứng kém. Rủi ro (Risk): Sự ảnh hưởng của tính không chắc chắn đối với các mục tiêu, thường được đặc trưng bởi sự kết hợp giữa khả năng xảy ra một sự kiện nguy hại và hậu quả của nó. Khả năng thích ứng (Adaptive capacity): Khả năng của các hệ thống, tổ chức, con người và các sinh vật khác trong việc điều chỉnh để giảm thiểu thiệt hại tiềm tàng, tận dụng cơ hội hoặc đối phó với hậu quả. 4. Nguyên tắc chung và cách tiếp cận đánh giá rủi ro (Điều 4) Nguyên tắc minh bạch và toàn diện: Quá trình đánh giá rủi ro phải được thực hiện một cách minh bạch, thu hút sự tham gia của các bên liên quan và tích hợp đầy đủ các nguồn dữ liệu khoa học cũng như tri thức địa phương. Cách tiếp cận chuỗi tác động (Impact chains): Đây là công cụ phân tích cốt lõi giúp trực quan hóa mối quan hệ nhân quả giữa các mối nguy khí hậu, sự tiếp xúc, tính dễ bị tổn thương và các tác động cuối cùng đối với hệ thống của tổ chức. Tính linh hoạt và lặp lại: Đánh giá rủi ro không phải là hoạt động một lần mà là một quy trình liên tục, cần được cập nhật định kỳ khi có thông tin dự báo khí hậu mới hoặc khi bối cảnh hoạt động của tổ chức thay đổi. Hiệu lực thi hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 14091:2025 có hiệu lực kể từ ngày được công bố bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do đây là tiêu chuẩn hướng dẫn kỹ thuật, các tổ chức được khuyến khích áp dụng ngay để chuẩn hóa quy trình đánh giá rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu trong hoạt động quản trị rủi ro doanh nghiệp và đầu tư công.