Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7980-1:2024 (ISO 15836-1:2017) về Thông tin và tư liệu - Bộ yếu tố siêu dữ liệu Dublin Core - Phần 1: Yếu tố cốt lõi

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7980-1:2024 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 15836-1:2017) về Thông tin và tư liệu - Bộ yếu tố siêu dữ liệu Dublin Core - Phần 1: Yếu tố cốt lõi là văn bản tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định các yếu tố siêu dữ liệu cơ bản nhằm thiết lập một khung mô tả tài nguyên thông tin thống nhất, hỗ trợ tối đa cho việc tìm kiếm, quản lý và trao đổi dữ liệu trên môi trường số. Phạm vi và đối tượng áp dụng Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan thông tin, thư viện, viện lưu trữ, các tổ chức phát triển phần mềm quản lý dữ liệu, và các cá nhân, đơn vị tham gia vào hoạt động xây dựng, vận hành hệ thống thông tin số. Phạm vi của tiêu chuẩn tập trung vào việc định nghĩa các yếu tố siêu dữ liệu cốt lõi (Dublin Core Metadata Element Set) để mô tả các tài nguyên đa phương tiện, tài nguyên số và tài nguyên truyền thống trong môi trường mạng liên thông. - Các nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn Tiêu chuẩn quy định chi tiết về 15 yếu tố siêu dữ liệu cốt lõi của Dublin Core, phục vụ cho việc nhận dạng và mô tả tài nguyên: Tên gọi (Title): Tên chính thức hoặc tiêu đề được gán cho tài nguyên thông tin. Tác giả/Người tạo lập (Creator): Thực thể (cá nhân, tổ chức hoặc dịch vụ) chịu trách nhiệm chính trong việc tạo ra nội dung của tài nguyên. Chủ đề (Subject): Đề tài, từ khóa hoặc các mã phân loại phản ánh nội dung tri thức của tài nguyên. Mô tả (Description): Phần thuyết minh, tóm tắt, mục lục hoặc bài giới thiệu tóm lược về nội dung tài nguyên. Nhà xuất bản (Publisher): Thực thể chịu trách nhiệm phân phối, xuất bản hoặc cung cấp tài nguyên ra công chúng. Người đóng góp (Contributor): Thực thể có sự đóng góp phụ trợ vào việc tạo lập hoặc hoàn thiện nội dung tài nguyên. Ngày tháng (Date): Các mốc thời gian quan trọng liên quan đến vòng đời của tài nguyên (như ngày tạo lập, ngày xuất bản, ngày cập nhật). Loại hình (Type): Bản chất, thể loại hoặc danh mục chức năng của nội dung tài nguyên. Định dạng (Format): Biểu diễn vật lý hoặc định dạng kỹ thuật số của tài nguyên, giúp xác định phần mềm hoặc thiết bị cần thiết để vận hành tài nguyên đó. Định danh tài nguyên (Identifier): Chuỗi ký tự hoặc mã số duy nhất dùng để nhận dạng tài nguyên trong một ngữ cảnh xác định (ví dụ: URI, URL, DOI, ISBN). Nguồn gốc (Source): Thông tin về tài nguyên gốc mà từ đó tài nguyên hiện tại được dẫn xuất hoặc mô phỏng. Ngôn ngữ (Language): Ngôn ngữ được sử dụng để thể hiện nội dung trí tuệ của tài nguyên. Mối quan hệ (Relation): Sự liên kết hoặc tham chiếu giữa tài nguyên hiện tại với các tài nguyên khác. Phạm vi (Coverage): Giới hạn về mặt địa lý, không gian hoặc thời gian mà nội dung tài nguyên đề cập đến. Bản quyền (Rights): Thông tin về quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền tác giả và các điều kiện pháp lý khi khai thác, sử dụng tài nguyên. - Chi tiết các điều khoản đầu của tiêu chuẩn (Điều 1 đến Điều 4) Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên thiết lập nền tảng lý thuyết và phương pháp luận cho việc áp dụng tiêu chuẩn: Điều 1: Phạm vi áp dụng: Xác định rõ giới hạn kỹ thuật của bộ yếu tố siêu dữ liệu Dublin Core cốt lõi, khẳng định tính độc lập với công nghệ lưu trữ và khả năng tương thích chéo giữa các hệ thống thông tin khác nhau. Điều 2: Tài liệu viện dẫn: Chỉ ra các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan chặt chẽ, làm căn cứ đối chiếu và áp dụng đồng bộ các quy chuẩn kỹ thuật về mã hóa ký tự và định dạng dữ liệu. Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa: Làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi như "siêu dữ liệu" (metadata), "tài nguyên" (resource), "thuộc tính" (property) nhằm loại bỏ các cách hiểu sai lệch trong quá trình triển khai thực tế. Điều 4: Nguyên tắc mô tả siêu dữ liệu: Quy định các nguyên tắc cơ bản về tính lặp lại của các yếu tố, tính tùy chọn (không bắt buộc áp dụng toàn bộ 15 yếu tố cho mọi tài nguyên) và nguyên tắc mở rộng để người dùng có thể bổ sung các yếu tố đặc thù phù hợp với nhu cầu riêng biệt. Hiệu lực thi hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7980-1:2024 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố ban hành. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, liên thông thư viện và chuẩn hóa dữ liệu số tại Việt Nam tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành.