Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14291-1:2025 (ISO/IEC 30161-1:2020) về Internet vạn vật (IoT) - Nền tảng trao đổi dữ liệu cho các dịch vụ IoT - Phần 1: Các yêu cầu chung và kiến trúc

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14291-1:2025 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 30161-1:2020) về Internet vạn vật (IoT) - Nền tảng trao đổi dữ liệu cho các dịch vụ IoT - Phần 1: Các yêu cầu chung và kiến trúc, thiết lập các nguyên tắc cơ bản, yêu cầu kỹ thuật và khung kiến trúc cho việc trao đổi dữ liệu giữa các thực thể trong hệ sinh thái IoT. Phạm vi áp dụng và đối tượng sử dụng Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu chung và kiến trúc của nền tảng trao đổi dữ liệu (DEP) nhằm hỗ trợ các dịch vụ IoT hoạt động hiệu quả, an toàn và có khả năng tương thích cao. Đối tượng áp dụng bao gồm: Các đơn vị phát triển phần mềm, thiết kế hệ thống và cung cấp dịch vụ IoT. Các tổ chức, doanh nghiệp vận hành hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông tích hợp hệ thống IoT. Các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức đánh giá sự phù hợp trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông. Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng Tiêu chuẩn làm rõ một số khái niệm nền tảng phục vụ cho việc hiểu và áp dụng thống nhất: Nền tảng trao đổi dữ liệu IoT (IoT Data Exchange Platform - DEP): Là hệ thống trung gian hỗ trợ việc thu thập, xử lý, lưu trữ và phân phối dữ liệu giữa các thiết bị IoT và các ứng dụng dịch vụ. Dịch vụ IoT: Các dịch vụ tận dụng khả năng của IoT để thu thập dữ liệu từ môi trường vật lý và thực hiện các hành động tương ứng nhằm mang lại giá trị cho người dùng. Khả năng tương thích hoạt động: Khả năng của hai hoặc nhiều hệ thống hoặc thành phần để trao đổi thông tin và sử dụng thông tin đã được trao đổi một cách hiệu quả. Các yêu cầu chung đối với nền tảng trao đổi dữ liệu IoT Tiêu chuẩn xác định các yêu cầu phi chức năng và chức năng cốt lõi mà một nền tảng DEP phải đáp ứng: Khả năng tương thích và liên thông: Hỗ trợ nhiều giao thức truyền thông khác nhau để kết nối các thiết bị không đồng nhất và cho phép tích hợp dễ dàng với các hệ thống của bên thứ ba. Khả năng mở rộng: Hệ thống phải có khả năng mở rộng linh hoạt về dung lượng lưu trữ, băng thông và hiệu năng xử lý khi số lượng thiết bị kết nối tăng lên theo thời gian. An toàn và bảo mật thông tin: Đảm bảo tính bảo mật, toàn vẹn và sẵn sàng của dữ liệu trong suốt quá trình truyền tải và lưu trữ; hỗ trợ cơ chế xác thực, phân quyền truy cập nghiêm ngặt đối với từng thực thể. Quản lý vòng đời dữ liệu: Quy định rõ ràng quy trình từ thu thập, chuẩn hóa, phân tích, lưu trữ đến hủy bỏ dữ liệu khi không còn giá trị sử dụng. Độ tin cậy và tính sẵn sàng cao: Đảm bảo dịch vụ hoạt động liên tục, có cơ chế dự phòng và khôi phục sau sự cố để giảm thiểu tối đa thời gian gián đoạn hệ thống. Kiến trúc chức năng của nền tảng trao đổi dữ liệu IoT Khung kiến trúc của DEP được phân chia thành các phân hệ chức năng rõ rệt nhằm tối ưu hóa luồng dữ liệu: Phân hệ thu thập dữ liệu (Data Acquisition): Chịu trách nhiệm kết nối trực tiếp với các thiết bị IoT, cảm biến, cơ cấu chấp hành để tiếp nhận dữ liệu thô thông qua các giao thức mạng tiêu chuẩn. Phân hệ xử lý dữ liệu (Data Processing): Thực hiện việc lọc, chuẩn hóa, chuyển đổi định dạng dữ liệu và phân tích dữ liệu thời gian thực hoặc phân tích theo lô. Phân hệ lưu trữ dữ liệu (Data Storage): Cung cấp các giải pháp lưu trữ phù hợp với cấu trúc dữ liệu (SQL, NoSQL) đảm bảo khả năng truy xuất nhanh chóng và an toàn. Phân hệ phân phối dữ liệu (Data Distribution): Cung cấp các giao diện lập trình ứng dụng (API) và cơ chế đăng ký/nhận tin (Publish/Subscribe) để chuyển giao dữ liệu đã xử lý đến các ứng dụng dịch vụ IoT đầu cuối. Phân hệ quản lý và giám sát (Management & Monitoring): Giám sát trạng thái hoạt động của toàn bộ hệ thống, quản lý cấu hình thiết bị và ghi nhật ký hệ thống (log) phục vụ công tác bảo trì, khắc phục sự cố. Hiệu lực thi hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14291-1:2025 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần chuẩn hóa hạ tầng công nghệ, thúc đẩy sự phát triển bền vững của các giải pháp đô thị thông minh, nông nghiệp thông minh và sản xuất công nghiệp hiện đại tại Việt Nam.