Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14130:2024 về Giống cây lâm nghiệp - Yêu cầu kỹ thuật của phục tráng giống

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14130:2024 về Giống cây lâm nghiệp - Yêu cầu kỹ thuật của phục tráng giống được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, ban hành nhằm thiết lập hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ trong việc khôi phục, duy trì và nâng cao chất lượng di truyền, năng suất của các giống cây lâm nghiệp bị thoái hóa tại Việt Nam. Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh TCVN 14130:2024 quy định các yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với quá trình phục tráng các giống cây lâm nghiệp (bao gồm cả giống nhân giống vô tính và hữu tính). Tiêu chuẩn này áp dụng trực tiếp cho các cơ quan nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và cá nhân tham gia vào hoạt động chọn tạo, sản xuất, kinh doanh và quản lý chất lượng giống cây lâm nghiệp trên phạm vi cả nước. Nội dung kỹ thuật cốt lõi từ Điều 1 đến Điều 4 1. Phạm vi áp dụng (Điều 1) Xác định giới hạn kỹ thuật áp dụng cho các hoạt động phục tráng giống cây lâm nghiệp bị suy giảm chất lượng do các nguyên nhân sinh học hoặc kỹ thuật canh tác lâu năm. Định hướng việc chuẩn hóa quy trình công nghệ phục tráng nhằm đảm bảo tính đồng nhất và khả năng kiểm soát chất lượng giống lâm nghiệp lưu thông trên thị trường. 2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2) Hệ thống hóa các tiêu chuẩn quốc gia liên quan về phương pháp thử hạt giống, tiêu chuẩn cây con giống lâm nghiệp, và các quy trình kỹ thuật nhân giống vô tính (giâm cành, nuôi cấy mô) hiện hành để làm căn cứ đối chiếu pháp lý và kỹ thuật trong suốt quá trình thực hiện phục tráng. 3. Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng (Điều 3) Phục tráng giống cây lâm nghiệp: Là tổ hợp các biện pháp khoa học kỹ thuật (chọn lọc di truyền, trẻ hóa sinh lý, làm sạch bệnh) nhằm khôi phục lại các đặc tính sinh học, năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu ban đầu của một giống cây lâm nghiệp đã bị thoái hóa. Thoái hóa giống: Hiện tượng suy giảm các chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao, đường kính), chất lượng lâm sản, hoặc khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi của môi trường và dịch bệnh sau nhiều thế hệ nhân giống hoặc do tác động của ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác không đúng quy trình. Vật liệu phục tráng ban đầu: Các bộ phận của cây (hạt, chồi, cành ghép, mô tế bào) được thu thập từ những cá thể ưu trội trong quần thể giống thoái hóa để làm nguyên liệu khởi đầu cho quá trình phục tráng. 4. Yêu cầu kỹ thuật chung đối với phục tráng giống (Điều 4) Yêu cầu về nguồn gốc vật liệu: Vật liệu đưa vào phục tráng phải có lý lịch rõ ràng, được thu thập từ các nguồn giống đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận hoặc từ các cây trội có hồ sơ theo dõi chất lượng cụ thể. Yêu cầu về phương pháp thực hiện: Phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến như nuôi cấy mô tế bào (in vitro) để làm sạch virus và tác nhân gây bệnh, kết hợp với các biện pháp lâm sinh (chăm sóc đặc biệt, điều chỉnh ánh sáng, dinh dưỡng) nhằm kích thích sự trẻ hóa sinh lý của chồi và mô. Yêu cầu về đánh giá chất lượng sau phục tráng: Giống sau khi phục tráng phải được khảo nghiệm, so sánh trực tiếp với giống gốc (nếu có) và giống thoái hóa ban đầu để chứng minh sự cải thiện rõ rệt về tốc độ sinh trưởng, độ đồng đều và khả năng kháng sâu bệnh. Yêu cầu về quản lý hồ sơ: Toàn bộ quá trình phục tráng từ khâu tuyển chọn vật liệu ban đầu, các bước xử lý kỹ thuật đến kết quả khảo nghiệm lâm phần phải được ghi chép đầy đủ, lưu trữ trong hồ sơ kỹ thuật phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng giống. Hiệu lực thi hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14130:2024 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần quan trọng vào việc bảo tồn nguồn gen lâm nghiệp quý hiếm, nâng cao năng suất rừng trồng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp Việt Nam.