Nghị quyết 203/2025/QH15 sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Quốc hội ban hành

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Nghị quyết số 203/2025/QH15 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 16 tháng 6 năm 2025 nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý đặc biệt quan trọng, mang tính lịch sử, tập trung vào việc cải cách triệt để bộ máy hành chính nhà nước, tinh gọn tổ chức chính quyền địa phương, đồng thời làm rõ và củng cố vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị. Văn bản có phạm vi áp dụng trên toàn lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, cán bộ, công chức, viên chức và toàn thể Nhân dân. Sửa đổi, bổ sung vai trò, vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên Nghị quyết đã sửa đổi, bổ sung Điều 9 và Điều 10 của Hiến pháp nhằm định vị rõ ràng hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Được xác định là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu. Mặt trận đóng vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; thực hiện giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và hoạt động đối ngoại nhân dân. Các tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc: Bao gồm Công đoàn Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Các tổ chức này hoạt động trên cơ sở tự nguyện, đại diện bảo vệ quyền lợi của hội viên và phối hợp hành động do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì. Công đoàn Việt Nam: Được khẳng định là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và người lao động. Công đoàn là đại diện duy nhất của người lao động ở cấp quốc gia trong quan hệ lao động và quan hệ quốc tế về công đoàn; có quyền tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội và giám sát hoạt động của các cơ quan, doanh nghiệp. Mở rộng chủ thể có quyền trình dự án luật, pháp lệnh Sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 84 của Hiến pháp về quyền trình dự án luật trước Quốc hội và dự án pháp lệnh trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Các chủ thể có thẩm quyền này bao gồm: Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội. Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội. Cải cách toàn diện hệ thống đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương Đây là nội dung cải cách mang tính đột phá, thay đổi căn bản cấu trúc hành chính lãnh thổ và tổ chức chính quyền tại Việt Nam: Tổ chức đơn vị hành chính hai cấp: Theo Điều 110 sửa đổi, các đơn vị hành chính của nước Việt Nam được tổ chức tinh gọn thành hai cấp, bao gồm: cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) và các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do luật định. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt: Do Quốc hội quyết định thành lập. Việc thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính bắt buộc phải lấy ý kiến của Nhân dân địa phương theo trình tự, thủ tục do Quốc hội quy định. Tổ chức chính quyền địa phương: Cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo do Quốc hội quy định. Đối với đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, chính quyền địa phương sẽ do Quốc hội quy định cụ thể khi thành lập đơn vị đó. Quy định chuyển tiếp và chấm dứt hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện Nghị quyết đưa ra lộ trình cụ thể và các biện pháp xử lý chuyển tiếp nhằm bảo đảm sự ổn định khi thực hiện mô hình hành chính mới: Chấm dứt hoạt động của cấp huyện: Kết thúc hoàn toàn hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2025. Không tổ chức bầu cử khi kiện toàn bộ máy năm 2025: Khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và kết thúc hoạt động của cấp huyện trong năm 2025, sẽ không tiến hành bầu các chức danh lãnh đạo Hội đồng nhân dân (Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Trưởng các Ban) và Ủy ban nhân dân (Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên) tại các đơn vị hành chính mới hình thành; đồng thời không bầu Trưởng đoàn, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương mới sau sắp xếp. Cơ chế chỉ định nhân sự thay thế bầu cử: Để vận hành bộ máy mới, việc chỉ định các chức danh chủ chốt được thực hiện dựa trên thông báo của cấp ủy có thẩm quyền quản lý cán bộ: Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ định: Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Trưởng các Ban của Hội đồng nhân dân, Trưởng đoàn và Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương mới. Thủ tướng Chính phủ chỉ định: Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương mới. Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chỉ định: Ủy viên Ủy ban nhân dân cùng cấp; Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Trưởng các Ban của Hội đồng nhân dân, Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân của đơn vị hành chính cấp dưới mới. Thường trực Hội đồng nhân dân cấp dưới tỉnh chỉ định: Ủy viên Ủy ban nhân dân cùng cấp. Cơ chế đặc biệt cho nhân sự không phải đại biểu: Trong trường hợp đặc biệt, cho phép chỉ định những người không phải là đại biểu Hội đồng nhân dân giữ các chức danh lãnh đạo Hội đồng nhân dân tại đơn vị hành chính mới, hoặc chỉ định làm đại biểu Hội đồng nhân dân để hình thành Hội đồng nhân dân lâm thời tại các phường đang thực hiện mô hình chính quyền đô thị không tổ chức Hội đồng nhân dân. Hiệu lực thi hành Nghị quyết 203/2025/QH15 có hiệu lực thi hành kể từ ngày được Quốc hội thông qua (ngày 16 tháng 6 năm 2025). Chủ tịch nước chịu trách nhiệm thực hiện việc công bố Nghị quyết này theo quy định của pháp luật.