Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7681-2:2025 (ISO 13041-2:2020) về Điều kiện kiểm máy tiện điều khiển số và trung tâm tiện - Phần 2: Kiểm hình học máy có trục chính mang phôi thẳng đứng

Tóm tắt

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7681-2:2025 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 13041-2:2020) quy định về Điều kiện kiểm máy tiện điều khiển số và trung tâm tiện - Phần 2: Kiểm hình học máy có trục chính mang phôi thẳng đứng. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng thiết lập các phương pháp đo lường và dung sai cho phép nhằm đánh giá độ chính xác hình học của các dòng máy tiện đứng CNC hiện đại. Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này tập trung vào việc xác định các phép kiểm hình học đối với máy tiện điều khiển số (NC/CNC) và các trung tâm tiện thông dụng có trục chính mang phôi được thiết kế theo phương thẳng đứng. Tiêu chuẩn đưa ra các sai lệch cho phép tương ứng với từng phép thử cụ thể để làm cơ sở nghiệm thu hoặc đánh giá định kỳ thiết bị. Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực chế tạo, nhập khẩu, phân phối, kiểm định và vận hành các loại máy tiện đứng điều khiển số tại Việt Nam. Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các Điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4) Điều 1: Phạm vi áp dụng chi tiết Quy định cụ thể các phép thử hình học đối với máy tiện đứng điều khiển số có một hoặc nhiều trục chính thẳng đứng. Làm rõ các yêu cầu về dung sai hình học đối với các bộ phận chuyển động chính của máy bao gồm bàn máy, trục chính, đài gá dao và các trục tọa độ chuyển động thẳng hoặc quay. Tiêu chuẩn này chỉ áp dụng cho việc kiểm tra độ chính xác hình học của máy, không áp dụng cho việc kiểm tra động học của máy (như độ rung, tiếng ồn, hoặc độ chính xác khi gia công cắt thử phôi thực tế). Điều 2: Tài liệu viện dẫn Tiêu chuẩn này viện dẫn bắt buộc đến TCVN 7011-1 (ISO 230-1) về Quy tắc kiểm máy công cụ - Phần 1: Độ chính xác hình học của máy khi vận hành không tải hoặc trong điều kiện tĩnh. Mọi phương pháp đo, dụng cụ đo và cách thức thiết lập phép đo được mô tả trong TCVN 7681-2:2025 đều phải tuân thủ các nguyên tắc chung được quy định tại TCVN 7011-1. Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa Định nghĩa rõ ràng về "máy tiện điều khiển số" và "trung tâm tiện" có trục chính thẳng đứng để tránh nhầm lẫn với các cấu hình máy tiện ngang hoặc máy phay đứng. Làm rõ khái niệm về các trục tọa độ tiêu chuẩn (X, Y, Z, C) trên máy tiện đứng, trong đó trục Z thường song song với trục của trục chính mang phôi thẳng đứng, trục X và Y xác định chuyển động tịnh tiến trong mặt phẳng vuông góc với trục chính. Điều 4: Chỉ dẫn chung và chuẩn bị kiểm tra Đơn vị đo lường: Tất cả các kích thước tuyến tính, khoảng cách và dung sai trong tiêu chuẩn này được biểu thị bằng milimét (mm). Các phép đo góc và sai lệch góc được biểu thị bằng radian hoặc giây góc. Sự phù hợp với TCVN 7011-1: Khi tiến hành kiểm tra, người thực hiện phải tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn về nhiệt độ môi trường, dụng cụ đo (như đồng hồ so, thước thẳng, li-vô, thiết bị đo laser) và phương pháp hiệu chuẩn dụng cụ trước khi đo. Trình tự kiểm tra: Tiêu chuẩn khuyến nghị thực hiện các phép kiểm theo một trình tự logic, bắt đầu từ việc kiểm tra độ phẳng, độ thẳng của các băng dẫn hướng, tiếp theo là độ vuông góc giữa các trục chuyển động, và cuối cùng là độ đồng tâm, độ đảo của trục chính mang phôi. Lắp đặt và cân bằng máy: Trước khi tiến hành bất kỳ phép đo hình học nào, máy tiện phải được lắp đặt trên bệ móng vững chắc và được cân bằng cẩn thận theo đúng chỉ dẫn của nhà sản xuất. Việc cân bằng không đúng cách sẽ làm sai lệch nghiêm trọng kết quả kiểm tra hình học. Chế độ nhiệt độ và chạy ấm máy: Máy phải được chạy không tải (chạy ấm máy) trong một khoảng thời gian nhất định trước khi đo để đạt đến trạng thái ổn định nhiệt, giảm thiểu sai số do giãn nở nhiệt của các chi tiết cơ khí. Bù sai số bằng phần mềm: Tiêu chuẩn cho phép sử dụng các chức năng bù sai số bằng phần mềm của hệ điều khiển số (CNC) trong quá trình kiểm tra, tuy nhiên các giá trị bù này phải được ghi chép rõ ràng trong báo cáo kết quả kiểm tra. Thông tin về hiệu lực và áp dụng Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7681-2:2025 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Tiêu chuẩn này thay thế hoặc bổ sung cho các quy định kiểm tra máy tiện trước đây, tạo ra một hành lang kỹ thuật chuẩn hóa, tiệm cận hoàn toàn với các tiêu chuẩn quốc tế ISO, giúp nâng cao chất lượng chế tạo và vận hành máy công cụ tại Việt Nam.