Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7681-1:2025 (ISO 13041-1:2020) về Điều kiện kiểm máy tiện điều khiển số và trung tâm tiện - Phần 1: Kiểm hình học máy có trục chính mang phôi nằm ngang

Tóm tắt

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7681-1:2025 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 13041-1:2020) quy định về Điều kiện kiểm máy tiện điều khiển số và trung tâm tiện - Phần 1: Kiểm hình học máy có trục chính mang phôi nằm ngang. Đây là văn bản kỹ thuật chuyên ngành quan trọng, thiết lập các yêu cầu và phương pháp đo đạc nhằm đánh giá độ chính xác hình học của các loại máy tiện CNC hiện đại. Phạm vi và đối tượng áp dụng Tiêu chuẩn này hướng tới việc chuẩn hóa quy trình kiểm tra chất lượng cho các đối tượng sau: Các loại máy tiện điều khiển số (CNC) thông dụng và trung tâm tiện có độ chính xác bình thường, sở hữu trục chính mang phôi nằm ngang. Các cơ quan kiểm định chất lượng thiết bị, nhà sản xuất máy công cụ, và các doanh nghiệp cơ khí chế tạo sử dụng máy tiện CNC trong dây chuyền sản xuất. Các phép thử chỉ tập trung vào việc kiểm tra độ chính xác hình học của máy (ở trạng thái tĩnh hoặc không tải), không áp dụng cho việc kiểm tra động học (như độ rung, tiếng ồn) hay kiểm tra dưới tải trọng cắt gọt. Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4) Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên của TCVN 7681-1:2025 tập trung thiết lập nền tảng kỹ thuật, thuật ngữ pháp lý và các điều kiện chuẩn bị bắt buộc trước khi tiến hành đo đạc thực tế: 1. Phạm vi áp dụng (Điều 1) Xác định cụ thể các phép kiểm hình học đối với các trục chuyển động chính và phụ của máy tiện có trục chính nằm ngang. Quy định các biên độ sai lệch (dung sai) cho phép đối với từng cơ cấu chuyển động, đảm bảo máy vận hành đạt độ chính xác thiết kế. Làm rõ giới hạn áp dụng của tiêu chuẩn, phân biệt giữa kiểm tra hình học tĩnh và kiểm tra khả năng làm việc thực tế của máy. 2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2) Tiêu chuẩn này áp dụng bắt buộc các nguyên tắc chung được quy định tại TCVN 7001-1 (ISO 230-1) về quy tắc kiểm máy công cụ (Phần 1: Độ chính xác hình học của máy khi vận hành trong điều kiện không tải hoặc tĩnh). Các tiêu chuẩn đo lường liên quan đến hệ thống tọa độ, ký hiệu trục và các dụng cụ đo lường cơ khí chính xác. 3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3) Máy tiện điều khiển số (NC/CNC turning machine): Máy công cụ trong đó chuyển động cắt chính là chuyển động quay của phôi và chuyển động tiến dao là của dụng cụ cắt, được điều khiển bằng chương trình số. Trung tâm tiện (Turning centre): Máy tiện CNC được trang bị thêm các tính năng gá đặt dụng cụ quay, khả năng định vị trục chính (trục C) hoặc các trục phụ (trục Y, trục phụ thứ hai) để thực hiện các nguyên công phay, khoan, taro trên cùng một lần gá. Hệ tọa độ máy: Định nghĩa rõ ràng hướng của các trục tọa độ chính bao gồm trục Z (song song với trục chính), trục X (hướng kính, vuông góc với trục Z) và trục Y (tạo thành hệ tọa độ vuông góc ba chiều). 4. Các lưu ý chung và điều kiện kiểm (Điều 4) Kiểm soát môi trường đo: Nhiệt độ môi trường xung quanh phòng kiểm nghiệm phải được duy trì ổn định. Tránh các nguồn nhiệt trực tiếp như ánh nắng mặt trời, thiết bị sưởi hoặc luồng gió lùa để ngăn ngừa sai số do giãn nở nhiệt của các chi tiết kim loại trên máy. Lắp đặt và cân bằng máy: Trước khi tiến hành bất kỳ phép đo hình học nào, máy tiện phải được lắp đặt trên nền móng vững chắc và được cân bằng tĩnh, cân bằng động theo đúng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất. Trình tự thực hiện phép đo: Tiêu chuẩn khuyến nghị thực hiện các phép đo từ các bộ phận cơ sở trước (như độ thẳng của băng máy, độ đảo của trục chính) trước khi chuyển sang kiểm tra độ vuông góc và độ song song của các trục chuyển động và đài gá dao. Thiết bị đo lường yêu cầu: Các dụng cụ đo như đồng hồ so, thanh kiểm chuẩn, thước thẳng, ni-vô điện tử và thiết bị đo laser phải có độ chính xác phù hợp và được hiệu chuẩn định kỳ theo quy định pháp luật về đo lường. Hiệu lực thi hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7681-1:2025 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp các doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại Việt Nam đồng bộ hóa tiêu chuẩn chất lượng với quốc tế, nâng cao độ chính xác của sản phẩm gia công và tối ưu hóa quy trình bảo dưỡng thiết bị công nghiệp.