Thông tư 14/2025/TT-TANDTC hướng dẫn việc xét xử vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Thông tư 14/2025/TT-TANDTC do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết việc xét xử vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng theo quy định tại Điều 159 của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng Thông tư này quy định chi tiết về thẩm quyền xét xử, việc phân công người tiến hành tố tụng, thủ tục cho người chưa thành niên làm quen với quy trình xét xử, việc tham gia của người bảo vệ quyền lợi, và các yêu cầu đặc thù khi tổ chức phiên tòa xét xử vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại hoặc người làm chứng. Thẩm quyền xét xử vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng Tòa Gia đình và người chưa thành niên: Có thẩm quyền xét xử vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại trong các trường hợp đặc biệt bao gồm: bị hại bị tổn thương nghiêm trọng về tâm lý, luôn ở trạng thái hoảng loạn, sợ hãi, suy nhược tinh thần và thể chất, rối loạn tâm thần và hành vi do hành vi phạm tội gây ra hoặc đe dọa gây ra; hoặc bị hại cần hỗ trợ về điều kiện sống, học tập do hoàn cảnh gia đình không lành mạnh, không bình thường (như mồ côi, bị bạo hành, cha mẹ nghiện rượu, ma túy, phạm tội) dẫn đến thiếu thốn vật chất, tinh thần, bỏ học hoặc không được đi học. Quy định chuyển tiếp về độ tuổi: Tòa Gia đình và người chưa thành niên đã thụ lý vụ án theo quy định nêu trên vẫn tiếp tục giải quyết vụ án kể cả khi trong quá trình giải quyết, bị hại đã đủ 18 tuổi trở lên. Tòa Hình sự: Có thẩm quyền xét xử đối với các vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại nhưng không thuộc các trường hợp tổn thương hoặc hoàn cảnh đặc biệt nêu trên (trừ trường hợp vụ án có người chưa thành niên là bị cáo). Ngoài ra, vụ án hình sự chỉ có người chưa thành niên là người làm chứng cũng thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa Hình sự. Trường hợp kết hợp thẩm quyền: Đối với vụ án hình sự vừa có người chưa thành niên là người làm chứng, vừa có người chưa thành niên là bị hại thuộc diện tổn thương/hoàn cảnh đặc biệt hoặc có người chưa thành niên là bị cáo thì thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa Gia đình và người chưa thành niên. Phân công Thẩm phán, Hội thẩm và bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên Phân công người tiến hành tố tụng: Đối với các Tòa án chưa tổ chức Tòa Gia đình và người chưa thành niên hoặc Tòa Hình sự, Chánh án Tòa án có trách nhiệm phân công Thẩm phán, Hội thẩm có đủ điều kiện, năng lực theo quy định tại Điều 29 của Luật Tư pháp người chưa thành niên để giải quyết vụ án. Quyền nhờ người bảo vệ quyền lợi: Người chưa thành niên là bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ có quyền nhờ Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý, Bào chữa viên nhân dân hoặc người khác đã thành niên bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình. Trách nhiệm hỗ trợ pháp lý của Tòa án: Tòa án có nghĩa vụ thông báo cho người chưa thành niên là bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ về quyền nhờ người bảo vệ. Trường hợp họ không tự lựa chọn được nhưng có văn bản đề nghị, Tòa án sẽ yêu cầu Đoàn luật sư phân công tổ chức hành nghề luật sư cử luật sư, hoặc yêu cầu Trung tâm trợ giúp pháp lý cử Trợ giúp viên pháp lý/luật sư, hoặc yêu cầu Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên cử bào chữa viên nhân dân để bảo vệ quyền lợi cho bị hại. Thông báo tố tụng: Tòa án phải thông báo bằng văn bản trước một khoảng thời gian hợp lý cho người bảo vệ quyền lợi về thời gian, địa điểm tiến hành các hoạt động tố tụng. Trong trường hợp khẩn cấp có thể thông báo trực tiếp, qua điện thoại hoặc phương tiện điện tử nhưng phải gửi văn bản xác nhận ngay sau đó. Quy trình tiếp xúc, làm quen và tổ chức phiên tòa xét xử thân thiện Làm quen với quy trình xét xử: Trước khi mở phiên tòa, Thẩm phán tạo điều kiện cho người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng và người đại diện hợp pháp của họ đến Tòa án để làm quen với phòng xử án, vị trí ngồi, trình tự và thủ tục xét xử. Thẩm phán và công chức Tòa án phải ứng xử thân thiện, nhẹ nhàng, sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu nhằm giảm bớt lo lắng, căng thẳng cho các em. Hình thức xét xử trực tuyến: Thẩm phán chủ tọa phiên tòa có thể quyết định tổ chức xét xử trực tuyến vụ án có người chưa thành niên là bị hại hoặc người làm chứng theo các quy định chung của pháp luật về phiên tòa trực tuyến. Địa điểm xét xử: Vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại được tổ chức xét xử tại Phòng xử án hình sự (trừ trường hợp vụ án có người chưa thành niên là bị cáo). Xét xử kín: Tòa án bắt buộc phải xét xử kín đối với các vụ án có người chưa thành niên là bị hại bị xâm hại tình dục, bị bạo hành hoặc bị mua bán. Đối với các vụ án khác, Tòa án có thể quyết định xét xử kín theo yêu cầu của bị hại, người đại diện hợp pháp hoặc để giữ bí mật đời tư, bảo vệ người chưa thành niên, nhưng việc tuyên án vẫn phải thực hiện công khai. Bố trí phòng cách ly và hỗ trợ: Khi người chưa thành niên tham gia phiên tòa trực tiếp hoặc trực tuyến tại cùng điểm cầu với bị cáo, Tòa án phải bố trí họ ngồi ở phòng cách ly hoặc khu vực ngăn cách với bị cáo nhưng vẫn bảo đảm họ theo dõi đầy đủ diễn biến phiên tòa để thực hiện quyền, nghĩa vụ. Người đại diện hợp pháp, người bảo vệ quyền lợi, người làm công tác xã hội, chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục sẽ có mặt tại phòng cách ly để hỗ trợ bị hại. Đối với người làm chứng là người chưa thành niên, Tòa án cũng bố trí ngồi phòng cách ly/ngăn cách và không yêu cầu họ phải theo dõi toàn bộ diễn biến phiên tòa. Nguyên tắc xét hỏi thân thiện: Việc xét hỏi người chưa thành niên là bị hại hoặc người làm chứng phải được thực hiện với thái độ thân thiện, nhẹ nhàng, sử dụng ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi, giới tính, khả năng nhận thức. Thẩm phán phải tạm dừng ngay việc xét hỏi khi người chưa thành niên có biểu hiện mệt mỏi, căng thẳng và chủ động điều chỉnh tiến trình phiên tòa, bố trí thời gian nghỉ ngơi hợp lý. Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp Hiệu lực thi hành: Thông tư 14/2025/TT-TANDTC chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2026. Thay thế văn bản: Thông tư này thay thế hoàn toàn Thông tư số 02/2018/TT-TANDTC ngày 21 tháng 9 năm 2018 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định chi tiết việc xét xử vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi thuộc thẩm quyền của Tòa Gia đình và người chưa thành niên. Xử lý vụ án chuyển tiếp: Đối với các vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng đã được thụ lý trước ngày 01 tháng 01 năm 2026 mà chưa giải quyết xong thì áp dụng các quy định tại Thông tư này để giải quyết. Bảo đảm tính ổn định: Đối với các vụ án đã được xét xử trước ngày Thông tư này có hiệu lực theo đúng quy định, hướng dẫn trước đây và bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật thì không căn cứ vào các quy định của Thông tư này để kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.