Nghị định 149/2025/NĐ-CP hướng dẫn nội dung sửa đổi của Luật Ngân sách nhà nước tại Điều 4 Luật 56/2024/QH15

Tóm tắt mang tính tham khảo.

Nghị định 149/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành hướng dẫn chi tiết thi hành một số nội dung sửa đổi của Luật Ngân sách nhà nước tại Điều 4 Luật số 56/2024/QH15. Nghị định này tập trung quy định các cơ chế tài chính quan trọng bao gồm việc phân bổ, sử dụng nguồn dự phòng, tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách hằng năm; việc sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư cho các công trình thuộc nhiệm vụ chi của cấp trên hoặc hỗ trợ địa phương khác; và công tác phân bổ, giao dự toán chi ngân sách cho các đơn vị quản lý, vận hành tài sản kết cấu hạ tầng. Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng Nghị định quy định chi tiết về ba nhóm nội dung cốt lõi bao gồm: Phân bổ, sử dụng nguồn dự phòng, nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách nhà nước hằng năm và trình tự, thủ tục đầu tư, thực hiện chương trình, nhiệm vụ, dự án. Sử dụng vốn đầu tư phát triển của ngân sách địa phương cho các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên địa bàn thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp trên trực tiếp; hỗ trợ địa phương khác đầu tư xây dựng các dự án, công trình trọng điểm, liên kết vùng, liên kết quốc gia, liên kết quốc tế, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và các nhiệm vụ quan trọng khác. Phân bổ, giao dự toán chi ngân sách nhà nước cho các đơn vị được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng, đơn vị được phân cấp quản lý vận hành khai thác, bảo trì tài sản kết cấu hạ tầng, đơn vị được giao thực hiện nhiệm vụ theo quy định. Đối tượng áp dụng của Nghị định bao gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội; các đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp được giao quản lý tài sản theo hình thức không tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; cùng các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến ngân sách nhà nước. 1. Nguyên tắc và quy trình phân bổ, sử dụng nguồn dự phòng, tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách hằng năm Việc quản lý và sử dụng các nguồn tài chính phát sinh hằng năm được thực hiện chặt chẽ theo các nguyên tắc và trình tự sau: Nguyên tắc phân bổ: Phải bảo đảm đúng thẩm quyền, mục tiêu, phạm vi, đối tượng và thứ tự ưu tiên theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước. Ưu tiên bố trí vốn tập trung, đồng bộ, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Địa phương nhận hỗ trợ từ ngân sách cấp trên phải chủ động cân đối nguồn lực của cấp mình để hoàn thành dự án đúng tiến độ. Đối với nguồn dự phòng ngân sách nhà nước: Trên cơ sở đề xuất của các cơ quan, đơn vị và địa phương, Bộ Tài chính tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ (đối với ngân sách trung ương), cơ quan tài chính địa phương tổng hợp trình Ủy ban nhân dân (đối với ngân sách địa phương) để quyết định sử dụng nguồn dự phòng phân bổ vốn theo tổng mức hoặc chi tiết từng chương trình, nhiệm vụ, dự án. Đối với nguồn tăng thu, tiết kiệm chi hằng năm: Bộ Tài chính tổng hợp, xây dựng phương án sử dụng số tăng thu, tiết kiệm chi của ngân sách trung ương trình Chính phủ để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định (và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất). Ở cấp địa phương, cơ quan tài chính trình Ủy ban nhân dân để báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân quyết định (và báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp tại kỳ họp gần nhất). Căn cứ vào quyết định này, Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân cấp dưới sẽ quyết định phân bổ vốn chi tiết. Trình tự, thủ tục đầu tư: Việc quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và tổ chức thực hiện dự án được thực hiện nghiêm túc theo quy định của pháp luật về đầu tư công và các quy định pháp luật liên quan khác. Công tác quản lý, thanh toán, quyết toán vốn thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành. 2. Cơ chế sử dụng ngân sách địa phương hỗ trợ nhiệm vụ chi cấp trên và địa phương khác Nghị định mở ra cơ chế linh hoạt cho phép địa phương sử dụng vốn đầu tư phát triển của ngân sách cấp mình để thực hiện các dự án hạ tầng thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp trên trực tiếp hoặc hỗ trợ địa phương khác, tuân thủ các nguyên tắc: Nguyên tắc chung: Việc hỗ trợ phải nằm trong khả năng cân đối của ngân sách địa phương hỗ trợ, không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện các nhiệm vụ chi thuộc trách nhiệm của cấp mình. Phải có sự trao đổi, thống nhất bằng văn bản giữa địa phương hỗ trợ với cơ quan quản lý dự án cấp trên hoặc địa phương nhận hỗ trợ về tổng mức chi, phương thức chi và thời gian thực hiện. Phương thức trực tiếp đầu tư: Địa phương hỗ trợ sẽ tổng hợp khoản chi này vào kế hoạch đầu tư công trung hạn của mình để làm cơ sở lập dự toán hằng năm; trực tiếp tổ chức triển khai, thực hiện dự án, quyết toán vốn và bàn giao công trình sau khi hoàn thành. Cơ quan quản lý cấp trên hoặc địa phương nhận hỗ trợ có trách nhiệm phối hợp lập dự toán và tiếp nhận công trình. Phương thức hỗ trợ bằng tiền: Địa phương hỗ trợ lập dự toán chi đầu tư phát triển hằng năm và thực hiện chuyển tiền cho cơ quan cấp trên hoặc địa phương nhận hỗ trợ theo tiến độ dự án. Bên nhận hỗ trợ chịu trách nhiệm tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn vốn đúng mục tiêu và thực hiện quyết toán dự án hoàn thành theo quy định. Quản lý công trình sau đầu tư: Đối với công trình thuộc trung ương quản lý, sau khi hoàn thành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện chuyển giao, điều chuyển cho cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương (hoặc giữ lại địa phương quản lý nếu được phân cấp). Đối với công trình thuộc địa phương quản lý, việc chuyển giao cho cấp trên trực tiếp hoặc địa phương khác được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. 3. Quy định về phân bổ, giao dự toán chi ngân sách quản lý, bảo trì tài sản kết cấu hạ tầng Để đảm bảo công tác vận hành, khai thác và bảo trì tài sản công được thông suốt, Nghị định quy định rõ: Đối tượng được giao dự toán: Bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng; đơn vị được phân cấp quản lý vận hành, khai thác, bảo trì; doanh nghiệp được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng theo hình thức không tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; và các đơn vị được giao thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng. Trình tự thực hiện: Sau khi nhận chỉ tiêu dự toán từ Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân, các đơn vị dự toán cấp I ở trung ương và địa phương tiến hành phân bổ, giao dự toán chi cho các đối tượng nêu trên, đồng thời gửi cơ quan tài chính cùng cấp và Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để kiểm soát, thanh toán. Yêu cầu và trách nhiệm: Việc phân bổ phải đảm bảo đúng thời gian và yêu cầu quy định tại Điều 50 Luật Ngân sách nhà nước. Các đơn vị, doanh nghiệp được giao dự toán chịu trách nhiệm triển khai nhiệm vụ đúng quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật; đề xuất, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí đúng quy định pháp luật. 4. Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện Nghị định 149/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2025. Về trách nhiệm thi hành, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp và các đơn vị sử dụng ngân sách chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về hồ sơ, trình tự, thủ tục, thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ, lập, phân bổ và quyết toán kinh phí. Nghị định yêu cầu xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, các tổ chức, cá nhân để xảy ra sai phạm trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước.